OKB Nedir? Obsesif Kompulsif Bozukluk Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

OKB Nedir?

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), kişinin istemeden zihnine gelen tekrarlayıcı ve rahatsız edici düşünceler, imgeler veya dürtüler ile bunların oluşturduğu kaygıyı azaltmak amacıyla gerçekleştirdiği tekrarlayıcı davranışlar ya da zihinsel eylemlerle karakterize bir ruhsal bozukluktur.

OKB yaşayan kişi çoğu zaman düşüncelerinin aşırı veya mantıksız olduğunun farkında olabilir. Ancak bu farkındalık, düşünceleri durdurmasını ya da kompulsif davranışları bırakmasını her zaman kolaylaştırmaz.

Örneğin kişi, evden çıktıktan sonra ocağı kapatıp kapatmadığından emin olamayabilir.

Eve geri dönüp kontrol eder. Bir süre sonra yeniden şüphe duyar ve tekrar kontrol eder. Bu döngü zamanla günlük yaşamı önemli ölçüde etkileyebilir.

Randevu Al

Obsesyon Nedir?

Obsesyonlar, kişinin isteği dışında zihnine gelen, tekrarlayan ve rahatsızlık veren düşünce, imge veya dürtülerdir.

Kişi bu düşünceleri istemese de zihninden uzaklaştırmakta zorlanabilir.

Yaygın obsesyon örnekleri şunlardır:

• Mikrop veya hastalık bulaşacağı korkusu

• Kapının kilitli olup olmadığı konusunda yoğun şüphe

• Ocağın açık kalması veya bir zarar verme ihtimaliyle ilgili düşünceler

• Kendisine veya sevdiklerine zarar geleceğine ilişkin yoğun korkular

• Bir şeylerin “tam”, “simetrik” veya “doğru” olması gerektiği düşüncesi

• Dini, cinsel veya saldırgan içerikli istenmeyen düşünceler

• Başkalarına zarar vermiş olabileceğine ilişkin sürekli kuşku

Bu düşüncelerin ortaya çıkması, kişinin gerçekten böyle bir şeyi yapmak istediği anlamına gelmez. Özellikle istenmeyen düşünceler konusunda kişi çoğu zaman düşüncenin kendisinden büyük ölçüde rahatsızlık duyabilir.

Kompulsiyon Nedir?

Kompulsiyonlar, obsesyonların oluşturduğu kaygıyı azaltmak veya korkulan bir durumun gerçekleşmesini önlemek amacıyla yapılan tekrarlayıcı davranışlar ya da zihinsel eylemlerdir.

Örneğin:

• Elleri tekrar tekrar yıkamak

• Kapıyı defalarca kontrol etmek

• Ocağı sürekli kontrol etmek

• Belirli kelimeleri veya cümleleri zihinsel olarak tekrar etmek

• Bir davranışı belirli sayıda yapmak

• Bir şeyi “doğru hissettirene kadar” tekrar etmek

• Sürekli güvence istemek

• İnternetten tekrar tekrar araştırma yaparak emin olmaya çalışmak

Kompulsiyonlar genellikle kısa süreli bir rahatlama sağlar. Ancak bu rahatlama geçicidir. Kaygı yeniden ortaya çıktığında kişi aynı davranışı tekrar yapma ihtiyacı hissedebilir.

Böylece obsesyon → kaygı → kompulsiyon → kısa süreli rahatlama → yeniden obsesyon şeklinde bir döngü oluşabilir.

OKB Belirtileri Nelerdir?

OKB belirtileri kişiden kişiye değişebilir. En sık görülen belirtiler arasında:

• Sürekli şüphe etme ve emin olamama

• Mikrop, hastalık veya kirlenme korkusu

• Aşırı temizlik ve el yıkama

• Kapı, ocak, priz gibi şeyleri tekrar tekrar kontrol etme

• Simetri ve düzen konusunda yoğun ihtiyaç

• İstenmeyen ve rahatsız edici düşüncelerin tekrarlanması

• Sürekli güvence alma ihtiyacı

• Zihinsel olarak belirli kelimeleri veya cümleleri tekrarlama

• Günlük işlerin normalden çok daha uzun sürmesi

• Obsesyon ve kompulsiyonlar nedeniyle yoğun kaygı yaşama

Her tekrarlayan davranış OKB anlamına gelmez. Önemli olan belirtilerin kişinin günlük yaşamını, işini, okulunu, ilişkilerini veya sosyal hayatını ne ölçüde etkilediğidir.

OKB ve İlişkili Bozukluklar

OKB, bazı bozukluklarla aynı tanısal grupta yer alan veya benzer özellikler gösteren durumlarla ilişkilidir. Bunların her biri farklı belirtilere ve tedavi ihtiyaçlarına sahip olabilir.

Beden Dismorfik Bozukluğu

Beden Dismorfik Bozukluğu (BDD), kişinin görünüşündeki gerçekte hiç olmayan ya da başkaları tarafından çok küçük olarak değerlendirilebilecek bir kusura aşırı derecede odaklanmasıyla karakterizedir.

Kişi görünümüyle ilgili yoğun kaygı yaşayabilir ve kusur olarak gördüğü bölgeyi tekrar tekrar kontrol edebilir, gizlemeye çalışabilir veya başkalarından görünüşü hakkında güvence isteyebilir.

Örneğin:

• “Burnum çok büyük.”

• “Cildim çok kötü.”

• “Kilom yüzünden herkes bana bakıyor.”

gibi düşünceler kişinin günlük yaşamını ciddi şekilde etkileyebilir.

Biriktirme Bozukluğu

Biriktirme Bozukluğu, kişinin eşyalarını atmakta veya onlardan ayrılmakta sürekli ve yoğun şekilde zorlanması sonucunda yaşam alanının aşırı derecede eşya ile dolması ve günlük yaşamın bundan etkilenmesi durumudur.

Kişi eşyaların ileride gerekli olabileceğini düşünebilir veya onları atmanın kendisinde yoğun rahatsızlık oluşturacağını hissedebilir.

Trikotillomani (Saç Yolma Bozukluğu)

Trikotillomani, kişinin saçlarını, kaşlarını veya kirpiklerini tekrar tekrar yolmasıyla karakterizedir.

Bu davranış bazı kişilerde gerginliği azaltabilir veya geçici bir rahatlama sağlayabilir. Ancak sonrasında pişmanlık, utanç veya suçluluk ortaya çıkabilir.

Deri Yolma Bozukluğu (Ekskoriyasyon Bozukluğu)

Bu bozuklukta kişi, cildindeki sivilce, kabuk, yara veya düzensizlikleri tekrar tekrar yolabilir veya koparabilir.

Davranış zamanla ciltte yaralara, kanamalara ve izlere neden olabilir ve kişi davranışı durdurmakta zorlanabilir.

OKB Neden Olur?

OKB'nin tek bir nedeni yoktur. Genetik yatkınlık, biyolojik süreçler, kişinin düşünce ve davranış biçimleri ile yaşam deneyimleri birlikte rol oynayabilir.

Genetik ve Biyolojik Etkenler

OKB'nin ortaya çıkmasında genetik yatkınlığın rol oynadığı düşünülmektedir. Beyindeki bazı nörotransmitter sistemleri ve belirli beyin bölgeleriyle ilişkili farklılıklar da araştırmalarda OKB ile ilişkilendirilmiştir.

Ancak OKB'yi yalnızca “serotonin eksikliği” ile açıklamak doğru değildir. Günümüzde OKB'nin biyolojik mekanizmalarının daha karmaşık olduğu kabul edilmektedir.

Psikolojik Etkenler

Bazı düşünce ve davranış biçimleri OKB belirtilerinin oluşmasına veya devam etmesine katkıda bulunabilir.

Örneğin:

• Aşırı sorumluluk hissi

• Belirsizliğe tahammül etmekte zorlanma

• Mükemmeliyetçilik

• Hata yapma korkusu

• Kontrol ihtiyacı

• Düşüncelere aşırı anlam yükleme

Stres ve Yaşam Olayları

Yoğun stres, önemli yaşam değişiklikleri veya bazı zorlayıcı deneyimler OKB belirtilerinin ortaya çıkmasını veya mevcut belirtilerin artmasını tetikleyebilir.

Ancak her OKB vakasının geçmişinde travma veya tek bir belirgin olay bulunması gerekmez.

OKB Günlük Hayatı Nasıl Etkiler?

OKB, yalnızca kişinin zihninde yaşadığı bir sorun değildir. Belirtiler günlük yaşamın birçok alanına yansıyabilir.

Örneğin kişi:

• Saatlerini temizlik veya kontrol davranışlarına ayırabilir.

• Evden çıkmakta zorlanabilir.

• İşe veya okula geç kalabilir.

• Sosyal ortamlardan uzaklaşabilir.

• İlişkilerinde sürekli güvence arayabilir.

• Yoğun stres ve suçluluk yaşayabilir.

• Günlük sorumluluklarını yerine getirmekte zorlanabilir.

Bazı kişilerde kompulsiyonlar gün içinde çok fazla zaman alarak yaşam kalitesini belirgin biçimde düşürebilir.

OKB Nasıl Tedavi Edilir?

OKB tedavi edilebilir bir ruhsal bozukluktur. Tedavi planı kişinin belirtilerine, yaşam koşullarına ve ihtiyaçlarına göre belirlenir.

Bilişsel Davranışçı Terapi

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), OKB tedavisinde kullanılan etkili psikoterapi yaklaşımlarından biridir.

Terapi sürecinde kişinin obsesyonları ve kompulsiyonları arasındaki ilişki ele alınır. Kişinin kaygıyla baş etme biçimleri üzerinde çalışılır ve işlevsel olmayan düşünce ve davranış döngülerinin değiştirilmesi hedeflenir.

Maruz Bırakma ve Tepki Önleme (ERP)

Maruz Bırakma ve Tepki Önleme (ERP), OKB tedavisinde özellikle önemli bir psikoterapi yöntemidir.

ERP'de kişi, terapistin rehberliği ve uygun bir tedavi planı doğrultusunda kaygı yaratan durumlarla kontrollü biçimde karşılaşmayı öğrenir. Aynı zamanda kompulsif davranışı gerçekleştirmeden bu kaygıyla baş edebilme becerileri geliştirilir.

Bu süreç kişinin korkulan durumla karşılaştığında mutlaka kompulsiyon yapması gerektiği düşüncesinin kırılmasına yardımcı olabilir.

İlaç Tedavisi

Bazı durumlarda psikiyatrist tarafından ilaç tedavisi önerilebilir. OKB tedavisinde özellikle SSRI grubu antidepresanlar kullanılabilmektedir.

İlaç tedavisi gerekip gerekmediğine ve hangi ilacın uygun olduğuna psikiyatri hekimi tarafından karar verilmelidir. Psikoterapi ve ilaç tedavisi bazı kişilerde birlikte uygulanabilir.

OKB Ne Zaman Destek Almayı Gerektirir?

Her insan zaman zaman kontrol edebilir, temizlik konusunda hassas davranabilir veya aklına istemediği bir düşünce gelebilir. Bu durumların tek başına OKB anlamına gelmediğini bilmek önemlidir.

Ancak düşünceler veya davranışlar:

• Gün içinde çok fazla zaman alıyorsa,

• Kontrol edilemez hale geliyorsa,

• İş, okul veya sosyal yaşamı etkiliyorsa,

• İlişkileri olumsuz etkiliyorsa,

• Kişide yoğun kaygı ve sıkıntıya neden oluyorsa,

bir ruh sağlığı uzmanından değerlendirme almak faydalı olabilir.

Randevu Al

Sonuç

OKB, kişinin kontrolü dışında ortaya çıkan obsesyonlar ve bu düşüncelerin oluşturduğu kaygıyı azaltmak amacıyla gerçekleştirilen kompulsiyonlarla ilerleyebilen bir ruhsal bozukluktur.

Kişi çoğu zaman yaptığı davranışların kendisine kısa süreli bir rahatlama sağladığını fark eder. Ancak bu rahatlama, zaman içerisinde kompulsiyonların tekrarlanmasına ve döngünün güçlenmesine neden olabilir.

OKB kişinin hayatını ciddi şekilde etkileyebilse de tedavi edilebilir bir durumdur. Uygun psikoterapi yöntemleri, gerektiğinde psikiyatri değerlendirmesi ve kişinin tedavi sürecine aktif katılımıyla belirtilerin azaltılması ve yaşam kalitesinin artırılması mümkündür.

OKB ile ilişkili düşünce ve davranışların günlük yaşamınızı etkilediğini düşünüyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından profesyonel değerlendirme almak, yaşadığınız durumun daha doğru anlaşılması ve uygun destek planının oluşturulması açısından önemli bir adım olabilir.

Begonia Psikoloji olarak çocuk, ergen ve yetişkinlere yönelik psikolojik danışmanlık ve terapi hizmetleri sunuyoruz. OKB ve benzeri sorunlarla ilgili değerlendirme ve terapi süreci hakkında bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Not: Bu yazı bilgilendirme amacı taşır ve psikiyatrik tanı veya tedavi yerine geçmez. Tanı ve tedavi için ruh sağlığı uzmanına başvurulmalıdır.